سیلیکوز Silicosis

سیلیکا چیست؟

سیلیکا یک ماده معدنی است که تقریباًَ در هر سنگ و صخره ای وجود دارد. در حقیقت قسمت اصلی ماسه, شن, گرانیت و کوارتز میباشد. 25% از پوسته زمین را سیلیکا تشکیل می‌دهد. سیلیکا به سه فرم طبیعی وجود دارد ولی تنها در فرم کریستالین خود برای سلامتی مضر میباشد.

سیلیکوز چیست؟

سیلیکوز یک بیماری ریوی است که می‌تواند کشنده باشد. این بیماری در اثر استنشاق ذرات کوچک کریستالهای سیلیکا ایجاد می‌شود. این کریستالها که اغلب از گرد و غبار هم کوچکترند و با چشم دیده نمی‌شوند در حین تنفس وارد ریه شده و منجر به التهاب و آسیب به بافت ریه می‌گردند. در ابتدا ممکن است فرد علایمی نداشته باشد ولی به مرور زمان دچار تنگی نفس می گردد. سیلیکوز همچنین با سایر بیماریهای ریوی از قبیل فیبروز ریه، أمفیزم، سل ریوی و سرطان ریه ارتباط دارد.

بیماری سیلیکوز به سه شکل خود را نشان میدهد

1- فرم مزمن که اغلب بعد از تماس با مقادیر کم ذرات سیلیکا و معمولاَ بس از 10 سال یا بیشتر اتفاق میافتد و این فرم شایعترین نوع بیماری است.

2- فرم تسریع شده که معمولاَ بعد از 5 تا 10 سال تماس با مقادیر متوسط سیلیکا ایجاد می‌شود.

3- فرم حاد که معمولاً در عرض چند هفته تا 5 سال تماس با مقادیر زیاد سیلیکا ایجاد می‌شود.

علایم و نشانه‌های بیماری سیلیکوز چیست؟

1- تنگی نفس بخصوص در حین فعالیت

2- سرفه‌های مزمن

3- کاهش وزن

4- خستگی

5- کاهش اشتها

6- تب

چه کسانی در معرض خطر ابتلا به بیماری هستند؟

یلیکا در تعدادی از صنایع به کار می‌رود. خطر بیماری وقتی افزایش می‌یابد که کریستالهای سیلیکا در هوا معلق باشند. در صنایع زیر سیلیکا کاربرد دارد:

1- معادن

2- کارخانجات سیمان و آجرسازی

3- کارخانجات سرامیک، رس و سفالگری و چینی سازی

4- سنگ‌بری‌ها و سنگ‌تراشی‌ها (از جمله تراش عقیق و سنگ‌های قیمتی و تزئینی)

5- صنایع ریخته‌گری

6- صنایع آسفالت

در مجموع هر نوع کاری که منجر به ایجاد غبار سیلیکا شود، باعث ابتلا به این بیماری می‌گردد.

درمان سیلیکوز

از آنجا که سیلیکوز درمان قطعی ندارد لذا درمان آن حمایتی است. در نهایت ممکن است برای درمان اقدام به پیوند ریه شود.

آیا سیلیکوز قابل پیشگیری می‌باشد؟

بله، در صورت داشتن مشکل با استفاده از ابزارهای پیشگیرانه می‌توان از بروز بیماری جلوگیری کرد.

چگونه می‌توان کارگران مشغول به کار در صنایع مورد اشاره را در مقابل ابتلا به این بیماری محافظت نمود؟

اقدامات پیشگیرانه در مقابل ابتلا به این بیماری به شرح زیر می‌باشند:

1- حتی‌المقدور از ایجاد ذرات سیلیکا در محیط کار جلوگیری شود. برای مثال هنگام برش سنگ از ابزار مرطوب‌کننده استفاده شده و یا در کنار تهویه مناسب این کار صورت گیرد.

2- کارگران از لباس و ماسک مناسب استفاده نموده و تا حد ممکن امکانات لازم برای شستشو و تعویض لباس بعد از اتمام کار برای کارگران فراهم گردد.

3- در مورد بیماری و عوارض آن و نیز خطرات ذرات کریستال سیلیکا آموزش و آگاهی لازم و کافی به کارگران داده شود.

4- کارگران مشغول به کار در صنایع مورد اشاره به طور مستمر و منظم تحت معاینات پزشکی قرار گیرند.

5- در صورت کشف مورد ابتلا به این بیماری به مراکز بهداشتی ذیصلاح اطلاع داده شود.

اقدامات کلی برای پیشگیری از ابتلا به بیماری سیلیکوز

اگر در محل آلوده و یا مشکوک مشغول به کار هستید مکوارد زیر را رعایت نمائید:

1- قبل از صرف غذا و آشامیدن حتماٌ دست و صورت خود را بشوئید.

2- از لباس و ماسک مناسب استفاده نمائید (ماسک‌های کاغذی برای این منظور مناسب نیستند).

3- قبل از ترک محل کار در همان محل دوش گرفته و لباسهای خود را تعویض نمائید تا آلودگی به محیط منزل و یا درون اتومبیل شما منتقل نشود.

4- از کشیدن سیگار خودداری نمائید چون مصرف سیگار در افراد مبتلا به سلیکوز و یا در معرض ابتلا به آن باعث بدتر شدن وضعیت ریه‌ها میشود.

نگارش: دکتر فرهاد ملک

فوق تخصص ریه